1. Stimuleren van concurrentie

Met de opkomst van internationale communicatienetwerken, zoals Internet, wordt regelgeving door een of meerdere belanghebbenden weerstaan. Dit geldt echter niet voor de hele communicatieen mediasector. Het samenvallen van aaneengekoppelde technologieën en het positioneren van binnenlandse marktleiders in het buitenland heeft de internationale concentratie van eigenaars bevorderd. De afgelopen tien jaar heeft in iedere sector een ongekend aantal samenwerkingsovereenkomsten, fusies en overnames plaatsgevonden. Leveranciers van consumentenelektronica, mediaproducenten, televisiemakers, kabelmaatschappijen, uitgeverijen, computeren telecommunicatiebedrijven: ze vechten allemaal om een positie op de wereldmarkt. Producenten zijn er zelf de oorzaak van dat verschillen tussen informatie en amusement, software en hardware, product en distributie beginnen te vervagen.

Nieuwe samenwerkingsverbanden worden aangegaan tussen programma-eigenaars en eigenaars van de infrastructuur. In mei 1995 bijvoorbeeld kondigde MCI, een Amerikaans internationaal telecommunicatiebedrijf, een investering aan van 2 miljard dollar in Rupert Murdoch"s News Corporation. Hiermee werden de hardwareglasvezelbekabeling en de software-programmatuur samengebracht. Een gigantisch pakket films, televisieprogramma"s, publicatieen multimediamiddelen wordt voortaan verspreid door een glasvezeltelecommunicatienet met toegang tot Internet. De afspraak van Time Warner om Turner Broadcasting System te kopen voor 7,5 miljard dollar werd aangekondigd als de vorming van "s werelds grootste mediaconcern. De fusie van Capital Cities/ABC met het Disney-imperium, ter waarde van 19 miljard dollar, zal volgens Michael Eisner, voorzitter van de raad van bestuur van Disney, "het grootste amusementsbedrijf ter wereld voor de komende eeuw" tot stand brengen. Er wordt veel gesproken over giganten die synergie zoeken. Hierdoor lijkt AT&T tegelijkertijd kleiner te worden. Maar het gevolg voor de werkgelegenheid is hetzelfde: vermindering van het aantal banen en mislukte carrières. Terwijl de doelmatigheid op mondiaal niveau toeneemt, hebben gemeenschappen onder deze ontwikkelingen te lijden. Steden raken hun hoofdkantoren van grote ondernemingen kwijt en zakenlieden die hun maatschappelijke verantwoordelijkheid serieus nemen worden vervangen door tijdelijke managers.

Hoe kan de wereld, geconfronteerd met zo"n indrukwekkende macht, de zaak in evenwicht houden? Deze gedachte leidt alom tot bezorgdheid. Steeds vaker roepen deskundigen om een tegenwicht van de kant van de overheid en de burgers.

Op dit moment bestaat er echter weinig internationaal beleid om dit te bevorderen. Er is zelden sprake van structurele samenwerking tussen nationale beleidsmakers en degenen die verantwoordelijk zijn voor regulering. Verschillende instanties van de Verenigde Naties hebben enige invloed op het functioneren van de internationale mediawereld, maar deze is op het gebied van concurrentiebevordering zeer beperkt. De Internationale Telecommunicatie Unie (ITU) houdt zich hoofdzakelijk bezig met de harmonisatie van technische telecommunicatienormen, de toewijzing van radiofrequenties en het verschaffen van een zekere mate van assistentie. De UNESCO is een belangrijk forum waar de culturele en sociale aspecten van communicatieen informatiemiddelen kunnen worden besproken. Door middel van projecten stimuleert de UNESCO tevens op actieve wijze het vrije informatieverkeer op elk niveau, persvrijheid en onafhankelijke en pluralistische mediavormen. De Wereld Handels-Organisatie (WTO) heeft een beperkt mandaat met betrekking tot de basistelecommunicatiediensten en houdt zich niet met culturele kwesties bezig.

De Commissie vraagt zich in dit verband af of wellicht een stelsel van gecoördineerde regelgeving en een mogelijk internationaal concurrentiebeleid moeten worden overwogen. Het kan ook nodig zijn om een of andere vorm van internationaal omroepbeleid vast te stellen voor satellietuitzendingen en andere mediagebonden diensten. De meeste landen kennen al onafhankelijke instanties die toezicht houden op binnenlandse telecommunicatieen omroepactiviteiten. Zou een soortgelijk lichaam ook op mondiaal niveau mogelijk zijn?

Net zoals de regelgeving voor een nationale infrastructuur op technologisch gebied moet worden aangepast om de nieuwe mogelijkheden op mondiaal niveau te kunnen reguleren, zo zouden ook, vanuit een ruimere sociale en culturele invalshoek, consequente spelregels moeten worden opgesteld voor alle delen van de wereld. Dit betekent dat kwesties als liberalisering, internationale afstemming, mondiale uitzending, tarieven en onderlinge verbindingen allemaal moeten worden bestudeerd, waarbij de eis tot capaciteitsverhoging van de menselijke ontwikkeling steeds dient mee te spelen.

In de wereld van vandaag "heerst een hoge mate van overeenstemming over het gemeenschappelijke belang om een stelsel te creëren dat het bedrijfsleven ondersteunt, maar misbruik tegengaat". Hiervan uitgaande heeft de Wereldcommissie voor Mondiaal Bestuur voorgesteld dat de Wereld Handels-Organisatie (WTO) gaat onderhandelen over een internationale "code van goed gedrag" met betrekking tot buitenlandse investeringen. Ook zou de WTO transnationale ondernemingen moeten erkennen die de basisbeginselen van goed gedrag aanvaarden, zoals opgenomen in de code. De Commissie is zich ervan bewust dat de meeste transnationale ondernemingen over verantwoordelijkheidsbesef beschikken en dat ze duidelijke mondiale afspraken, waarin hun eigendomsrechten en bepaalde andere rechten worden erkend, zullen verwelkomen. Een gelijksoortige regelgeving voor de bevordering van mediaconcurrentie lijkt voor de hand te liggen.

Omdat zulke ideeën zorgvuldig moeten worden overwogen, stelt de Commissie in haar Internationale Agenda een haalbaarheidsstudie voor. Om de mondiale mediamarkt beter te laten functioneren, zouden sommige stappen onmiddellijk moeten worden genomen. Een eerste stap zou kunnen zijn dat landen onderling vaststellen hoe ze hun eigen bestaande methoden voor concurrentiebevordering op elkaar af kunnen stemmen. Zulke vragen zijn al aan de orde gekomen op ad hoc-vergaderingen van nationale regelgevende instanties van landen als Australië, Canada, Frankrijk, Japan, Nieuw-Zeeland en Groot-Brittannië. De deelnemers toonden echter vooral interesse in de toepassing van de lessen uit buitenlandse ervaringen in hun eigen land. Deskundigen op het gebied van nationale concurrentiebevordering moeten nu dringend samenwerken om deze ook op internationaal niveau te bevorderen.